कृषी (बातमीवाला): रब्बी हंगाम जवळ येतोय, आणि त्यादृष्टीने शेतकऱ्यांनी रब्बी हंगामाचे नियोजन करण्यास सुरुवात केली आहे. गव्हाच्या शेतात राबणाऱ्या प्रत्येक शेतकऱ्याला या हंगामाची आतुरता असते. पण मागच्या काही वर्षांत हवामान बदलाने गव्हाच्या पिकाला खूप मोठा फटका बसलाय. वाढत्या उष्णतेने आणि अनियमित पावसाने शेतकऱ्यांचे उत्पन्न घटले आहे. पण आता शेतकऱ्यांसाठी एक खूशखबर आहे! कृषी संशोधकांनी गव्हाची एक अशी नवी जात विकसित केली आहे, जी कमी पाण्यातही भरपूर उत्पादन देते आणि हवामानाच्या कठीण परिस्थितीतही टिकून राहते. ही जात पश्चिम आणि दक्षिण भारतातील शेतकऱ्यांसाठी खास वरदान ठरणार आहे, असे कृषी तज्ज्ञ सांगताहेत.
या नव्या जातीचे नाव आहे HI 1665, ज्याला ‘शरबती गहू’ म्हणूनही ओळखले जाते. भारतीय कृषी संशोधन परिषदेच्या (ICAR) इंदूर येथील प्रादेशिक केंद्राने आणि इंदिरा गांधी कृषी विद्यापीठाने (IARI) मिळून ही जात तयार केली आहे. यंदा ऑगस्ट महिन्यात पंतप्रधान नरेंद्र मोदी यांनी १०९ नव्या पिकांच्या जाती जाहीर केल्या, त्यात या जातीचा समावेश आहे. ही बातमी शेतकऱ्यांसाठी मोठा दिलासा घेऊन आली आहे. विशेषतः मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र आणि कर्नाटकसारख्या राज्यांतील अर्ध-शुष्क भागात ही जात खूप यशस्वी होईल, कारण ती कमी पाण्याच्या परिस्थितीतही चांगले उत्पादन देण्यासाठी खास तयार करण्यात आली आहे.
कृषी शास्त्रज्ञ सांगतात की, HI 1665 ही जात हवामान बदलाच्या आव्हानांना तोंड देण्यासाठी तयार केली गेली आहे. गेल्या काही वर्षांत वाढत्या तापमानामुळे गव्हाच्या पिकाचे नुकसान झाले आहे. पण ही नवी जात उष्णता आणि अनियमित पावसाला सहन करू शकते. शेतकऱ्यांना या जातीपासून हेक्टरी सरासरी ३३ क्विंटल उत्पादन मिळू शकते. जर शेतकऱ्यांनी योग्य काळजी घेतली आणि पुरेसे पाणी दिले, तर हे उत्पादन तब्बल ४३.५ क्विंटल प्रति हेक्टरपर्यंत जाऊ शकते. म्हणजेच, पाण्याची कमतरता असलेल्या भागातही शेतकऱ्यांचे उत्पन्न वाढण्याची मोठी संधी आहे.
या जातीचे पीक फक्त ११० दिवसांत काढणीसाठी तयार होते, म्हणजेच शेतकऱ्यांचा वेळ वाचतो. हे पीक साधारण ९० सेंटीमीटर उंच वाढते, ज्यामुळे कापणी करणे सोपे जाते. याच्या १००० दाण्यांचे वजन सरासरी ४४ ग्रॅम आहे, आणि दाण्यांची गुणवत्ता खूपच चांगली आहे. सर्वात मोठी गोष्ट म्हणजे ही जात भुरा आणि काळा तांबेरा (रस्ट) रोगांना प्रतिकारक आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना कीटकनाशकांवर कमी खर्च करावा लागेल आणि त्यांचा नफा वाढेल.
मध्य प्रदेश, महाराष्ट्र आणि कर्नाटकच्या मैदानी भागात ही जात खूप फायदेशीर ठरेल. विशेषतः महाराष्ट्रातील विदर्भ आणि मराठवाड्यासारख्या भागात, जिथे पाण्याची टंचाई आहे, तिथे शेतकऱ्यांना याचा मोठा फायदा होईल. या जातीमुळे गव्हाच्या लागवडीखालील क्षेत्र वाढेल, असा अंदाज आहे. कृषी अधिकाऱ्यांनी सांगितले की, ही जात ब्रेड व्हीटसाठी उत्तम आहे आणि त्यात बायोफोर्टिफाइड गुणधर्म आहेत, ज्यामुळे ती आरोग्यासाठीही चांगली आहे.
शेतकऱ्यांसाठी ही जात म्हणजे एक सुवर्णसंधी आहे. योग्य खत व्यवस्थापन आणि वेळेवर पेरणी केली तर उत्पादन अजून चांगले मिळू शकते. कृषी विद्यापीठ आणि स्थानिक कृषी विभागाकडून या जातीच्या बियाण्यांबाबत माहिती घेण्याचे आवाहन तज्ज्ञांनी केले आहे. रब्बी हंगाम सुरू होण्यापूर्वी शेतकऱ्यांनी या नव्या तंत्रज्ञानाचा लाभ घ्यावा, जेणेकरून त्यांचे उत्पन्न वाढेल आणि शेती अधिक बळकट होईल. अशा संशोधनामुळे भारतीय शेतकऱ्यांचे आयुष्य सुधारत आहे, आणि शेतीला नवी दिशा मिळत आहे.
संदर्भ: भारतीय कृषी संशोधन परिषद (ICAR) आणि इंदिरा गांधी कृषी विद्यापीठ
