E Nam Trade: राष्ट्रीय कृषी बाजार ई-नाम प्रणालीने शेती व्यापारात क्रांती आणली आहे. याच प्रणालीचा वापर करत पुणे बाजार समितीतील श्री गुरुदेव दत्त एजन्सीचे व्यापारी सुयोग सूर्यकांत झेंडे यांनी काश्मीरमधील शोपिया बाजार समितीतून 11.6 टन सफरचंद आणि पिअर फळांची खरेदी केली. या खरेदीची एकूण किंमत 11 लाख 76 हजार रुपये असल्याचे पुणे कृषी पणन मंडळातील सूत्रांनी सांगितले. ही पहिलीच आंतरराज्य खरेदी आहे, जी ई-नामच्या पारदर्शक आणि डिजिटल व्यापार प्रणालीमुळे शक्य झाली.
ई-नाम प्रणालीचा आंतरराज्य व्यापार
ई-नाम ही केंद्र सरकारने 14 एप्रिल 2016 रोजी सुरू केलेली डिजिटल व्यापार प्रणाली आहे, जी देशभरातील बाजार समित्या APMC जोडून शेतीमालाच्या खरेदी-विक्रीला चालना देते. या योजनेंतर्गत दोन राज्यांतील बाजार समित्यांमध्ये ई-लिलावाद्वारे शेतीमालाची खरेदी-विक्री होऊ शकते. महाराष्ट्राचे पणनमंत्री जयकुमार रावल यांच्या मार्गदर्शनाखाली काश्मीरमधील सफरचंद, पिअर आणि प्लम या फळांच्या खरेदीसाठी प्रयत्न सुरू होते. याच प्रयत्नांचा परिणाम म्हणून मंगळवारी 5 ऑगस्ट 2025 पुणे आणि काश्मीरमधील शोपिया बाजार समिती दरम्यान पहिली यशस्वी खरेदी झाली.
खरेदीचा तपशील
- व्यापारी: सुयोग सूर्यकांत झेंडे (श्री गुरुदेव दत्त एजन्सी, पुणे बाजार समिती)
- खरेदी: 11.6 टन (81.36 क्विंटल सफरचंद, 29.66 क्विंटल पिअर)
- किंमत: 11 लाख 76 हजार रुपये
- स्थान: शोपिया बाजार समिती (जम्मू आणि काश्मीर) ते गुलटेकडी बाजार समिती (पुणे, महाराष्ट्र)
- पेमेंट: ई-नामच्या डिजिटल पेमेंट प्रणालीद्वारे थेट आणि पारदर्शक व्यवहार
सुयोग झेंडे यांनी ई-नामला शेतकरी आणि व्यापाऱ्यांसाठी गेम-चेंजर म्हटले आहे. ते म्हणाले, “ही पंतप्रधान नरेंद्र मोदी आणि महाराष्ट्राचे मुख्यमंत्री देवेंद्र फडणवीस यांचे स्वप्न आहे. ई-नाममुळे शेतकऱ्यांना देशभरातील सरकारी पडताळणी केलेले व्यापारी मिळतात आणि व्यापाऱ्यांचा प्रवास आणि वेळ वाचतो.”
ई-नामचा प्रभाव
ई-नाम प्रणालीने शेतीमालाच्या व्यापारात पारदर्शकता आणि कार्यक्षमता आणली आहे. महाराष्ट्रातील 133 बाजार समित्या या प्रणालीशी जोडल्या गेल्या असून, आतापर्यंत 578 लाख क्विंटल शेतीमालाची विक्री झाली आहे. याची एकूण किंमत 21,582 कोटी रुपये आहे. ही प्रणाली सोयाबीन, हरभरा, मका, गहू, ज्वारी, हळद, तूर, उडीद, कांदा, डाळिंब, कोबी, रेशीम कोष आणि विविध फळांसारख्या 231 शेतीमालाच्या खरेदी-विक्रीला चालना देते.
महाराष्ट्र राज्य कृषी पणन मंडळाचे संयुक्त संचालक विनायक कोकरे म्हणाले, “ई-नाममुळे किंमत शोध प्रक्रिया पारदर्शक झाली आहे. यामुळे शेतकऱ्यांना योग्य किंमत मिळते आणि व्यापार प्रक्रिया पूर्णपणे डिजिटल आहे. आम्ही व्यापारी आणि शेतकऱ्यांना जास्तीत जास्त सहभाग घेण्याचे आवाहन करतो.”
ई-नामचे वैशिष्ट्ये
- पारदर्शकता: ई-लिलावाद्वारे खरेदी-विक्री प्रक्रिया पारदर्शक होते.
- डिजिटल पेमेंट: शेतकऱ्यांच्या खात्यात थेट ई-पेमेंटद्वारे रक्कम जमा.
- आंतरराज्य व्यापार: भौगोलिक मर्यादा दूर करून देशभरातील बाजारांशी जोडणी.
- गुणवत्ता तपासणी: शेतीमालाची गुणवत्ता तपासून प्रमाणित केली जाते.
- शेतकऱ्यांचा फायदा: मध्यस्थांचा हस्तक्षेप कमी होऊन शेतकऱ्यांना चांगली किंमत मिळते.
ई-नामचा भविष्यवेध
ई-नाम 2.0 च्या माध्यमातून ही प्रणाली आणखी सक्षम होणार आहे. यामध्ये लॉजिस्टिक सेवा, बँक खाते पडताळणी, eKYC आणि गुणवत्ता तपासणी सुविधांचा समावेश असेल. काश्मीरप्रमाणे इतर राज्यांशीही आंतरराज्य व्यापार वाढवण्याचे प्रयत्न सुरू आहेत. यामुळे शेतकऱ्यांना देशभरातील बाजारपेठा उपलब्ध होतील आणि त्यांचे उत्पन्न वाढेल.
