भेंडवळच्या घटमांडणी प्रमाणे घडत आहेत या घटना: आजपर्यंत ही भाकीते झाली खरी; वाचा सविस्तर माहिती

बुलढाणा (बातमीवाला): महाराष्ट्राच्या बुलढाणा जिल्ह्यातील जळगाव जामोद तालुक्यातील भेंडवळ गाव हे निसर्गाच्या सूक्ष्म निरीक्षणावर आधारित एका अविस्मरणीय परंपरेचे केंद्र आहे. सुमारे ३७० वर्षांपूर्वी चंद्रभान महाराजांनी सुरू केलेली ही ‘घटमांडणी’ नीलवती विद्या वापरून केली जाते. दरवर्षी अक्षय तृतीयेच्या शुभ मुहूर्तावर, म्हणजे एप्रिलच्या शेवटी किंवा मे महिन्यात, एका खास घटेत १८ प्रकारची धान्ये, पंचगव्य आणि इतर सामग्री मांडली जाते. या मांडणीतून शेती, हवामान, अर्थव्यवस्था, राजकारण आणि संरक्षण यांसंबंधातील वर्षभराचे अंदाज काढले जातात. यंदा ३० एप्रिल २०२५ रोजी पार पडलेल्या या विधीचे निरीक्षण पुंजाजी महाराज वाघ आणि सारंगधर महाराज यांनी केले. दुसऱ्या दिवशी, १ मे रोजी सूर्योदयाच्या वेळी भाकीते जाहीर झाली होती. जरी याला वैज्ञानिक आधार नसला तरी, परिसरातील शेतकरी आणि ग्रामीण लोक या अंदाजांवर किती विश्वास ठेवतात, याचे प्रमाण त्या दिवशी गावात जमलेल्या गर्दीने दिसून आले.

भेंडवळच्या या परंपरेची विशेषता म्हणजे ती फक्त भविष्य सांगणारी नाही, तर शेतकऱ्यांना पिके घेण्यापासून ते पाण्याच्या व्यवस्थापनापर्यंत संपूर्ण मार्गदर्शन करणारी आहे. अनेकदा ही भाकीते इतकी तंतोतंत खरी ठरतात की, शेतकरी त्यांचे नियोजन त्यावर आधारित करतात. आज, १७ सप्टेंबर २०२५ पर्यंतच्या घटनांवरून पाहता, यंदाच्या भाकितांची अचूकता पुन्हा एकदा सिद्ध झाली आहे. मी, बातमीवाला या पोर्टलचा संपादक म्हणून, या परंपरेचा अभ्यास करून आणि उपलब्ध बातम्या तपासून हे विश्लेषण तयार केले आहे. हा लेख फक्त भेंडवळच्या घटमांडणीत वर्तवलेल्या अंदाजांवर आणि त्यांच्या आजपर्यंतच्या सत्यतेवर केंद्रित आहे.

मुलींच्या जन्मापासून ते शिक्षणापर्यंतचा सर्व खर्च सरकार करणार; पहा बालिका समृद्धी योजना आहे तरी काय?

या भाकितांमध्ये चार मुख्य भाग होते: शेतीची परिस्थिती, शेतमालाचे भाव, पावसाचे चित्र आणि देशाची एकूण स्थिती. खालील तक्त्यामध्ये मी या प्रत्येकाचा थोडक्यात सारांश आणि आजपर्यंतची अचूकता नोंदवली आहे. अचूकता मी ‘पूर्ण’, ‘अंशत:’ किंवा ‘अजून प्रलंबित’ अशी वर्गीकृत केली आहे, जी उपलब्ध हवामान डेटा, शेती अहवाल आणि बातम्यांवर आधारित आहे.

या सारणीतून स्पष्ट होते की, २०२५ च्या भेंडवळ भाकितांपैकी आजपर्यंत बहुतेक (७०% पेक्षा जास्त) पूर्णपणे खऱ्या ठरल्या आहेत. विशेषत: हवामान आणि आपत्तींबाबतची नेमकी अचूकता आश्चर्यकारक आहे. ऑगस्टच्या मुसळधार पावसाने देशभर पूरस्थिती निर्माण केली, जी भाकितप्रमाणेच ‘हानिकारक’ ठरली. मे महिन्यात भारत-पाकिस्तान सीमेवर मिसाइल हल्ल्यांमुळे चार दिवस तणाव वाढला, ज्याने युद्धजन्य आपत्तीची भविष्यवाणी साकार केली. शेतीतही अवकाळी पावसाने आणि रोगराईने शेतकऱ्यांना मोठा फटका बसला, ज्यामुळे विदर्भात लाखो एकरांचे नुकसान झाले. आर्थिक बाबतीत मात्र पूर्ण मंदीऐवजी हलका ताण जाणवला, जो अंशत: जुळत आहे.

भेंडवळची ही परंपरा फक्त भविष्य सांगणारी नाही, तर शेतकऱ्यांसाठी व्यावहारिक मार्गदर्शक आहे. यंदा कापूस पिकासाठी रोगनियंत्रणावर भर देणे आणि अवकाळीसाठी तयारी करणे आवश्यक ठरले. पावसाच्या अनिश्चिततेमुळे पाण्याचे नियोजनही महत्त्वाचे झाले. जरी काही जण याला अंधश्रद्धा म्हणतील, तरी हा निसर्गाच्या सूक्ष्म निरीक्षणाचा अभ्यास आहे, जो शेतकऱ्यांना कठीण काळात निर्णय घेण्यास मदत करतो. परिसरातील शेतकरी सांगतात की, अनेकदा ही भाकीते इतकी नेमकी ठरतात की, ते तिच्यावर अवलंबून राहतात.

एकंदरीत, भेंडवळची घटमांडणी ही ग्रामीण महाराष्ट्राच्या सांस्कृतिक वारशाची अमूल्य जोड आहे. ही परंपरा वर्षानुवर्षे जपली जाईल आणि शेतकऱ्यांचा तिच्यावरील विश्वास कधीच कमी होणार नाही.