महाराष्ट्रातील ‘या’ विद्यार्थ्यांना मिळणार दरमहा शिष्यवृत्ती; जाणून घ्या कसा करायचा अर्ज

MahaDBT Post Matric Scholarship: महाराष्ट्र सरकारने विद्यार्थ्यांच्या उच्च शिक्षणाला प्रोत्साहन देण्यासाठी महा डीबीटी (MahaDBT) पोर्टलद्वारे पोस्ट मॅट्रिक शिष्यवृत्ती योजना सुरू केली आहे. ही योजना विशेषतः आर्थिकदृष्ट्या मागासलेल्या आणि सामाजिकदृष्ट्या दुर्बल घटकांतील विद्यार्थ्यांसाठी आहे, ज्यामुळे त्यांना शिक्षणाच्या मुख्य प्रवाहात सामील होता येईल. 2025-26 या शैक्षणिक वर्षासाठी अर्ज प्रक्रिया सुरू झाली असून, विद्यार्थ्यांना या संधीचा लाभ घेण्यासाठी योग्य माहिती आणि काळजीपूर्वक अर्ज करणे आवश्यक आहे.

शिष्यवृत्तीची वैशिष्ट्ये आणि लाभ

महा डीबीटी पोर्टलद्वारे अकरावी, बारावी, पदवी आणि पदव्युत्तर स्तरावरील विद्यार्थ्यांसाठी विविध शिष्यवृत्ती उपलब्ध आहेत. या योजनेअंतर्गत विद्यार्थ्यांना शिकवणी फी, परीक्षा फी आणि देखभाल भत्ता यासारखे आर्थिक लाभ मिळतात. याशिवाय, काही योजनांमध्ये प्रवास भत्ता, अतिरिक्त प्रशिक्षण भत्ता आणि अभ्यास सहलींसाठी आर्थिक सहाय्य देखील मिळते. उदाहरणार्थ, अनुसूचित जमाती (ST) विद्यार्थ्यांसाठी असलेल्या शिष्यवृत्ती योजनेत खालील लाभ मिळतात:

• वसतिगृहात राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी (हॉस्टेलर्स): गट 1 साठी 1200 रुपये/महिना, गट 2 साठी 820 रुपये/महिना, गट 3 साठी 570 रुपये/महिना आणि गट 4 साठी 380 रुपये/महिना.
• दिवसभराचे विद्यार्थी (डेस्कॉलर्स): गट 1 साठी 550 रुपये/महिना, गट 2 साठी 530 रुपये/महिना, गट 3 साठी 300 रुपये/महिना आणि गट 4 साठी 230 रुपये/महिना.
• अतिरिक्त लाभ: वाचक भत्ता (240 रुपये/महिना), सहाय्यक भत्ता (160 रुपये/महिना), अभ्यास सहल (1600 रुपये/वर्ष), पुस्तक अनुदान (1200 रुपये/वर्ष) आणि प्रबंध मुद्रणासाठी 1600 रुपये/वर्ष.

या योजनेचा मुख्य उद्देश विद्यार्थ्यांना आर्थिक अडचणींमुळे शिक्षण सोडावे लागू नये आणि त्यांना उच्च शिक्षणाची संधी मिळावी हा आहे.

पात्रता निकष

महा डीबीटी शिष्यवृत्तीसाठी पात्र होण्यासाठी विद्यार्थ्यांना खालील निकष पूर्ण करणे आवश्यक आहे:

1. नागरिकत्व आणि अधिवास: अर्जदार हा भारताचा नागरिक आणि महाराष्ट्राचा रहिवासी असावा.
2. शैक्षणिक पात्रता: विद्यार्थ्याने किमान दहावी उत्तीर्ण केलेली असावी. काही योजनांसाठी 60% गुणांसह दहावी आणि बारावी उत्तीर्ण असणे आवश्यक आहे.
3. कौटुंबिक उत्पन्न: कुटुंबाचे वार्षिक उत्पन्न 2.5 लाख रुपयांपेक्षा कमी असावे (काही योजनांसाठी 8 लाखांपर्यंत मर्यादा आहे).
4. जात आणि श्रेणी: अनुसूचित जाती (SC), नवबौद्ध, अनुसूचित जमाती (ST), विमुक्त जाती आणि भटक्या जमाती (VJNT), इतर मागासवर्ग (OBC), विशेष मागासवर्ग (SBC) आणि आर्थिकदृष्ट्या दुर्बल घटक (EWS) यांच्यासाठी विशिष्ट योजना उपलब्ध आहेत.
5. अन्य अटी: विद्यार्थ्याने सरकारमान्य शिक्षणसंस्थेत प्रवेश घेतलेला असावा आणि तो केंद्रीकृत प्रवेश प्रक्रियेद्वारे (CAP) प्रवेशित असावा. तसेच, विद्यार्थी दुसऱ्या कोणत्याही शिष्यवृत्तीचा लाभ घेत नसावा.

अर्ज प्रक्रिया

महा डीबीटी पोर्टलद्वारे अर्ज करणे सोपे आणि पारदर्शक आहे. खालील पायऱ्या फॉलो करा:

1. नोंदणी: महा डीबीटीच्या अधिकृत वेबसाइटवर (mahadbt.maharashtra.gov.in) जा आणि ‘नवीन अर्जदार नोंदणी’ पर्याय निवडा. आधार क्रमांक किंवा नोंदणी आयडी टाकून नोंदणी पूर्ण करा.
2. लॉगिन: नोंदणीनंतर युजरनेम आणि पासवर्ड तयार करा. त्यानंतर लॉगिन करून डॅशबोर्डवर उपलब्ध शिष्यवृत्ती योजनांची यादी पहा.
3. अर्ज भरणे: वैयक्तिक माहिती, शैक्षणिक पात्रता, बँक तपशील आणि पत्ता यासारखी सर्व माहिती भरा. आवश्यक कागदपत्रे स्कॅन करून अपलोड करा.
4. अर्ज सादर करणे: सर्व तपशील तपासून अर्ज सादर करा. अर्ज ड्राफ्ट मोडमध्ये जतन करण्याची सुविधा देखील उपलब्ध आहे.
5. स्थिती तपासणे: अर्ज आयडीद्वारे ‘अर्ज ट्रॅकिंग’ मेन्यूमधून अर्जाची स्थिती तपासता येते.

आवश्यक कागदपत्रे

अर्जासोबत खालील कागदपत्रे जोडणे आवश्यक आहे:

• आधार कार्ड
• उत्पन्नाचा दाखला (तहसीलदारांकडून)
• जात प्रमाणपत्र (आवश्यक असल्यास)
• दहावी आणि बारावीच्या गुणपत्रिका
• वसतिगृह प्रमाणपत्र (वसतिगृहात राहणाऱ्या विद्यार्थ्यांसाठी)
• गॅप प्रमाणपत्र आणि स्वयंघोषणापत्र (आवश्यक असल्यास)
• विवाहित मुलींसाठी पतीच्या उत्पन्नाचा दाखला

महत्वाच्या तारखा

• अर्ज स्वीकारण्याची सुरुवात: 30 जून 2025 पासून
• अर्ज स्वीकारण्याची अंतिम तारीख (2024-25): 31 ऑगस्ट 2025
• पुनरर्ज प्रक्रिया (2023-24): 31 ऑगस्ट 2025 पर्यंत

आधार सिडिंगचे महत्व

शिष्यवृत्तीचे पैसे थेट बँक खात्यात जमा होण्यासाठी आधार सिडिंग अनिवार्य आहे. ज्या विद्यार्थ्यांना आधार सिडिंगमुळे शिष्यवृत्ती मिळण्यात अडचण येत आहे, त्यांनी जवळच्या पोस्ट ऑफिसला भेट देऊन इंडिया पोस्ट पेमेंट्स बँक (IPPB) खाते उघडावे. हे खाते आधारशी जोडलेले असते आणि कागदपत्रांशिवाय त्वरित उघडले जाते.

विशेष सूचना

• अर्जाची पुनरर्ज प्रक्रिया: ज्या विद्यार्थ्यांनी ‘राइट टू गिव्ह अप’ पर्याय निवडला आहे, त्यांना त्यांच्या संस्थेच्या प्राचार्यांशी संपर्क साधून अर्ज आयडीद्वारे तो पुन्हा सक्रिय करता येईल.
• नापास विद्यार्थी: जर विद्यार्थी एकदा नापास झाला तर त्याला त्या वर्षासाठी शिकवणी फी आणि परीक्षा फी मिळेल, परंतु दुसऱ्यांदा नापास झाल्यास कोणताही लाभ मिळणार नाही.

शिष्यवृत्तीचे सामाजिक परिणाम

महा डीबीटी शिष्यवृत्ती योजनेचा उद्देश केवळ आर्थिक मदत पुरवणे हा नसून, शिक्षणातील असमानता कमी करणे आणि विद्यार्थ्यांना स्वावलंबी बनवणे हा आहे. या योजनेमुळे अनेक विद्यार्थ्यांना महाविद्यालयीन शिक्षण पूर्ण करता आले आहे, ज्यामुळे त्यांच्या जीवनात सकारात्मक बदल घडले आहेत. विशेषतः ग्रामीण भागातील आणि आर्थिकदृष्ट्या मागासलेल्या विद्यार्थ्यांसाठी ही योजना वरदान ठरली आहे.

संपर्क आणि अधिक माहिती

विद्यार्थ्यांनी अधिक माहितीसाठी आणि अर्ज प्रक्रियेसाठी mahadbt.maharashtra.gov.in या अधिकृत वेबसाइटला भेट द्यावी. तसेच, अर्जाशी संबंधित कोणत्याही शंकांसाठी आपल्या शैक्षणिक संस्थेशी संपर्क साधावा. ही योजना विद्यार्थ्यांना शिक्षणाच्या प्रवाहात सामील होण्याची आणि त्यांचे भविष्य घडवण्याची संधी देते. त्यामुळे पात्र विद्यार्थ्यांनी वेळेत अर्ज करून या योजनेचा लाभ घ्यावा.